Nhiều người lầm tưởng rằng chỉ những lò hơi đang đốt nhiên liệu, sinh hơi ở áp suất cao mới tiềm ẩn nguy cơ phát nổ. Tuy nhiên, trên thực tế đã có không ít vụ tai nạn thương tâm xảy ra ngay tại các bãi tập kết phế liệu hoặc xưởng cơ khí khi công nhân tiến hành bảo dưỡng, phá dỡ những chiếc lò hơi cũ đã ngừng hoạt động.
Bản chất của các vụ nổ lò hơi cũ không đến từ chu trình sinh hơi nước thông thường, mà chủ yếu bắt nguồn từ các phản ứng cháy nổ không gian kín dưới tác động nhiệt bên ngoài.
1. Tác Động Nhiệt Từ Hoạt Động Cắt Hàn (Hot Work)
Nguyên nhân hàng đầu dẫn đến các vụ nổ bồn áp lực, lò hơi phế liệu tại bãi là do quá trình xẻ kim loại bằng mỏ cắt oxy-gas (gió đá) hoặc máy mài.
- Tồn dư hóa chất, dầu cặn: Thân lò hoặc các đường ống bên trong có thể còn sót lại dầu đốt (FO, DO), dung môi tẩy rửa hoặc chất bảo dưỡng chống rỉ.
- Hỗn hợp nổ: Nhiệt độ cực cao từ mỏ cắt làm bốc hơi các cặn bám, tạo thành hỗn hợp khí dễ cháy nổ khi kết hợp với oxy bên trong khoang kín. Tia lửa xuyên thủng vỏ kim loại sẽ kích nổ toàn bộ khối khí này tức thì.
2. Tích Tụ Khí Cháy Rò Rỉ Từ Thiết Bị Cắt Gió Đá
Trong quá trình chuẩn bị thi công, dây dẫn hoặc van cấp khí acetylen/LPG bị hở có thể khiến khí cháy từ từ lọt vào và tích tụ bên trong thân lò. Khi thợ đánh lửa để bắt đầu cắt, tia lửa lập tức bắt vào khoang lò chứa đầy khí cháy, tạo nên sức ép nổ xé toạc vỏ thép từ bên trong ra ngoài.
3. Khí Hydro H2 Tồn Đọng Do Phản Ứng Hóa Học
Một số lò hơi cũ trước khi thanh lý từng được ngâm hóa chất (như axit tẩy cáu cặn) nhưng chưa được súc rửa hoặc trung hòa triệt để. Axit tồn dư tiếp tục phản ứng với bề mặt kim loại bị oxy hóa sinh ra khí Hydro H2 Đây là loại khí cực kỳ nhạy nổ, chỉ cần một tia ma sát nhỏ từ máy cắt đĩa cũng đủ kích hoạt vụ nổ lớn.
4. Thử Áp Suất Sai Kỹ Thuật Bằng Khí Nén
Khi tân trang lò cũ để bán lại, một số đơn vị thay vì kiểm tra rò rỉ bằng thử áp lực nước (Hydrostatic Test) lại sử dụng khí nén (Pneumatic Test) để tiết kiệm thời gian. Khí nén tích tụ cơ năng cực lớn; khi thân lò cũ bị mỏi cơ lý hoặc nứt mối hàn, lớp vỏ sẽ nổ bung dưới dạng nổ cơ học giải phóng sóng xung kích nguy hiểm.
Biện Pháp Phòng Ngừa An Toàn Sống Còn
- Thông gió và đo khí: Trước khi hàn cắt hoặc phá dỡ, bắt buộc phải mở toàn bộ cửa người chui (manhole), dùng quạt thông gió cưỡng bức và dùng máy đo nồng độ khí cháy/độc.
- Súc rửa triệt để: Bơm đầy nước hoặc tẩy rửa sạch toàn bộ khoang trong để loại bỏ triệt để cặn dầu mỡ và hóa chất tồn dư.
- Quy trình cắt an toàn: Đối với bồn áp lực và lò cũ có rủi ro cao, ưu tiên phương pháp cắt nguội (cắt tia nước áp lực cao, cưa cơ khí) thay vì sử dụng nhiệt lửa trực tiếp.
